تدلیس در نکاح از منظر فقه و حقوق ایران

یادداشت

تدلیس در نکاح از منظر فقه و حقوق ایران چهارشنبه, 05 فروردين 1394 ساعت 05:58

(0 رای‌ها)
749 بار

اطلاعات تکميلي

  • نویسنده: بی بی گل کیانی
  • تعداد صفحات: 21
  • حجم: 406 kb
  • شماره ثبت: 1392-3-29-14191

تدلیس (یا فريب درنکاح)،يکي ازمباحث مهم وقابل توجه در حقوق خانواده می باشد.هرچندبحث فريب در نکاح ازمسایل مستحدثه نبوده و مسبوق به سابقه مي باشد ولي متأسفانه امروزه اين معضل اجتماعي ابعاد وسيعتري نسبت به گذشته پيدا کرده وپرونده هاي موجود دردادگاههاي خانواده دراين زمينه، مبين اين حقيقت تلخ است¬که متأسفانه ازدواجهاي فراواني به دليل عدم صداقت يکي ازطرفين وفريب طرف ديگرمنجربه طلاق مي شود.تدلیس ممکن است ازناحیه یکی ازطرفین عقد نسبت به طرف دیگر یاتوسط شخص ثالث انجام پذیرد. این عمل دارای دوجنبه حقوقی وکیفری می باشد وضرروزیان های مادی ومعنوی هم درحین دعوای فسخ ویابطورجداگانه قابل مطالبهخواهد بود. در پژوهش حاضر، بطور دقیق در مسئله نکاح وارد و به مسائل مختلف جهت تبیین هر چه بهتر و رسا بودن مطلب جهت تفهیم موضوع پرداخته و سپس به تعریف لغوی واصطلاحی تدلیس، آثار و ضمانت اجراهایآن در آراء صاحب نظران آراء فقهی و حقوق مدنی ایران پرداخته شده وجایگاه آن را در نظام‌های حقوقی مذکور تبیین خواهیم کرد.

طرح مساله:
جایگاه والای خانواده به عنوان با اهمیت ترین نهاد اجتماعی از دیرباز وبه خصوص قرون اخیر، موقعیت و مقام ممتازی را دربین کلیه تشکیلات حقوقی نوین وکهن احراز کرده است. حقوق به مفهوم عام، مجموعه مقررات، قواعد واصولی است که روابط ومناسبات مختلف بین اجتماعات وافراد وآحاد مردم را به نحو متقابل پوشش می دهد. حقوق خانواده بخش مهمی از دستاورد عظیم خرد است که درطول قرون واعصار مختلف دربستر بی انتهای تاریخ به وسعت کل بشریت سیلان وصیقل یافته است. اهمیت خانواده در مجادله بی امان ومستمر تاریخ ملت ها به حدی است که هیچ یک ازمکاتب سیاسی واجتماعی وفلسفی از پرداختن به آن بی نیاز نبوده اند. ازنخستین روزهای پیدایش بشر به عرصه خاک و اولین شکفته های اندیشه بشری درگستره عظیم تاریخ خرد وآگاهی، خانواده وحقوق مربوط به آن همواره بخش قابل توجهی از اشتغالات فکری انسان را تشکیل می داده است. حقوق خانواده در اسلام بخش مهمی ازاحکام واخلاق را تشکیل می دهد وبا وسواس ودقتی درخور، تشریع الهی کلیه جوانب و زوایای آن مورد لحاظ شارع مقدس قرار گرفته است. اما یک سری مسائلی که بعد از پیوند الهی بین زن ومرد صورت می گیرد که ناشی از فریب بوده و عملاً یکی از طرفین بعلت عدم واقعیت مدرک تحصیلی و سطوح عالیه و یا بیماریهای جسمی و روحی طرف مقابل را از این موضوع خبردار نساخته و طرف دیگر با اعتماد کامل با وی ازدواج کرده و پس از فهمیدن موضوع فریب و عدم صداقت باعث ایجاد فسخ نکاح برای هر طرف می شود که به اصطلاح از آن با عنوانتدلیس یاد می شود که ازجمله مباحث بحث‌برانگیزحقوق خانواده است.
در فقه اسلامی، تدلیس معمولاً ضمن بحث ازمصادیق پراکنده آن، درضمن نکاحهمانند تدلیس ماشطه در نکاح وتصریه دربیع حیوان مطرح شده است و اکثرفقها به طور مستقل به بحث ازتدلیس نمی‌پردازند و در مبحث خیارات نیز خیارتدلیس را به عنوان خیارمستقلی مطرح نمی‌سازند بلکه آن را از فروع خیارعیب یا خیارغبن می‌دانند. با این وجود، بعضی از فقها مانند شهید اول در لمعه وشهید ثانی در الروضه البهیه، خیار تدلیس را به استقلال مطرح ساخته‌اند. اما ایشان هم به بررسی همان مصادیقی ازتدلیس پرداخته اند که فقهای دیگر درسایر مباحث، آن را عنوان کرده‌‌اند؛ مانند: شرط صفت کمالی در زن مثل سرخی صورت و بلندی مو(که سایرفقها در تدلیس ماشطه به آن پرداخته‌اند) یا تصریه درحیوان.
در نوشته‌های فقها، تدلیس به دو شکل ممکن است صورت بگیرد:
الف.اظهار چیزی که صفت کمالی را درعین مورد معامله (یا شخص طرف قرارداد) به ذهن خطور می‌دهد.
ب.اخفای صفت نقصی که درمورد معامله وجود دارد.
صرف سکوت ازنقص مورد معامله، اخفا محسوب نمی‌شود؛ بلکه باید اخفا‌کننده با وجود علم به نقص مورد عقد، نسبت به آن سکوت کند تا تدلیس صورت گیرد.
شهید ثانی در الروضه البهیه درتعریف تدلیس آورده: «تدلیس کننده(مدلِّس) واقعیت را پنهان ساخته و امری را که واقعیت ندارد درنظرطرف مقابل می‌آورد. از این رو شرط کردن صفتی که می‌داند وجود ندارد- چه از جانب بایع باشد یا مشتری- تدلیس محسوب می‌شود.»(جبعی عاملی،الروضه البهیه فی شرح المعه الدمشقیه،جلد پنجم،150).اما آنچه بین فقها معروف می‌باشد، خلاف این است، زیرا ایشان، تدلیس را برکتمان وصف و اظهارصفت کمال- هرچند عیب نباشد- اطلاق می‌کنند.
درحقوق ایران برخلاف فقه اسلامی، تعریفی کلی ازتدلیس ارائه شده است. بنا به ماده 438 قانون مدنی: «تدلیس عبارت است ازعملیاتی که موجب فریب طرف دیگر می‌شود». با اینکه در این تعریف روشن نیست که منظور از«عملیات» وضابطه تحقق «فریب» چه می‌باشد، اما اجمالاً می‌تواندریافت کهعملیاتی باید انجام شود(عنصرمادی تدلیس) واین عملیات موجب فریب طرف دیگر گردد(عنصرروانی تدلیس). حقوقدانان نیز تعاریف مختلفی ازتدلیس ارائه کرده‌اند؛ بعضی گفته‌اند:«تدلیس نوعی تقصیرعمد محسوب وعبارت است از به اشتباه انداختن دیگری به منظورمصمم کردن او به صدور اعلام اراده موجد عمل حقوقی و قبول الزام(یا الزاماتی) یا برعکس، به منظوراینکه شخص از قبول الزام(یا الزاماتی) وانعقاد معامله‌ای صرف نظر کند».و بعضی دیگر این چنین¬گفته‌اند:«اظهاردروغین واقعیت به وسیله لفظ یا فعل یاجلوگیری ازافشای عیب موجود درموضوع که به موجب آن، طرف دیگر به انعقاد قرارداد ترغیب شود».(بهنود،احوال شخصیه از دیدگاه قوانین،137) در این تحقیق که بصورت تحلیلی و توصیفی صورت گرفته هدف بیان تدلیس در نکاح که بصورت مختلف ومعضل درجامعه بوده، بطور کامل و مفصل بیان می شود.
دانشگاه آزاداسلامی،واحد علوم وتحقیقات سیستان وبلوچستان
دانش آموخته کارشناسی ارشدحقوق خصوصی،سیستان و بلوچستان،ایران

اضافه کردن نظر

کد امنیتی تازه کردن

حق گستر

پایگاه حقوقی حق گستر از سال 1389 فعالیت خود را آغاز کرده است. هدف از تاسیس و راه اندازی این پایگاه حقوقی ایجاد محیطی علمی و مناسب جهت نشر رایگان مقالات و مطالب حقوقی دانشجویان و اساتید رشته حقوق می باشد. سعی شده در کنار نشر مقالات حقوقی که از اهداف اصلی سایت می باشد سایر نیازهای دانشجویان و اساتید رشته حقوقی نیز برآورده شود. حق گستر آمادگی و توانایی لازم را برای همکاری با کلیه نهادها و ...را در زمینه مسائل حقوقی دارد.

پربحث‌ترین ها