قاعده وجوب دفع ضرر محتمل

یادداشت

قاعده وجوب دفع ضرر محتمل چهارشنبه, 05 فروردين 1394 ساعت 06:10

(1 رای)
883 بار

اطلاعات تکميلي

  • نویسنده: مهدی رحمانی منشادی
  • تعداد صفحات: 25
  • حجم: 281 kb
  • شماره ثبت: 1393-4-12-52797

یکی از قواعد مهم در فقه(اصول فقه و قواعد فقه) قاعده وجوب دفع ضرر محتمل است که در مورد جریان آن در ابواب مختلف فقه اختلاف نظر وجود دارد و این مساله یکی از مهمترین اختلافات میان اخباریون و اصولیون است.که یکی از موارد اختلاف انها،رابطه قاعده وجوب دفع ضرر محتمل و قاعده قبح عقاب بلا بیان است.
قاعده دفع ضرر محتمل از قواعد عقلی است که ما در زندگی روزمره خود بارها با توجه به ان در مورد انجام یا ترک کاری تصمیم میگیریم.مثلا حتی اگر کودک یا دیوانه ای نیز به ما در مورد سمی بودن ابی اخطار دهد، ما ان اب را نمینوشیم.عقلی بودن این قاعده ،،قانونگذار را مجبور کرده که بر ان صحه بگذارد و در بسیاری از موارد نتایج این قاعده را در مواد قانونی اعمال کرده است. از جمله این قوانین، ماده 627 ق م ا و ماده 628 ق م ا. است.
از طرف دیگر بسیاری از آراء دکترین حقوقدانان کشورمان بر اساس این قاعده صادر شده است از جمله عدم استماع جهل به قانون و عدم عطف به ما سبق شدن قوانین مربوط به حدود و قصاص.
در حقوق خارجه ردپاهایی از اعمال این قاعده میتوان دید چون قاعده عقلی نزد همه عقلی و معتبر است.کارکردهای مختلفی برای این قاعده در علوم مختلف فقه و اصول وکلام و حقوق وجود دارد.

مقدمه :
بحث وجوب دفع ضرر محتمل بسته به زاویه نگاه به مسأله ،در موضوعات و مباحث گوناگون مورد بحث و نقد وبررسی قرارگرفته است.اولین جایگاه این بحث ، کلام است که از این قاعده عقلی برای اثبات وجوب ترک معصیت (اطاعت از اوامر خدا) استفاده شده است. چرا که هر چند احتمال عقاب اندک باشد اما چون محتمل ،یعنی همان وقوع قهر و عذاب الهی ،قوی و معتنا به است بر هر انسان عاقلی واجب است ازآن پرهیز نماید.نقل شده است اولین نفر (وحید بهبهانی) بود که این قاعده را در ذیل نظریه حق الطاعه خودش مطرح کرده است.چون خداوند بر بندگانش حق طاعت دارد و میتواند از بندگانش بخواهد که او را بپرستند و در صورت عدم پرستش انها را کیفر دهد.بندگان از انجایی که میدانند تکالیفی است و در صورت عدم اطاعت ،کیفر خواهند شد. پس به خاطر دفع ضرر محتملی که ممکن است به خاطر نا اگاهی وارد شود بر انها لازم است که به دنبال اگاهی و یادگیری روند و ادعای جهل و عدم اطلاع احکام شرعی از انها پذیرفته نمیشود.البته باید در نظر داشت این قاعده برای اصل اثبات حق الطاعه خدا است ولی اینکه ما باید طبق کدام دین (اسلام. یهودی. مسیحی. زردشتی.بودا) خدا را پرستش کنیم اثبات نمیکند. این مباحث از مجرای و حوصله نوشته حاضر خارج است.اما اگر بخواهیم از زاویه اصول فقه و حقوق به مسأله بنگریم می توان با بررسی سخنان اصولیین در این باب و تطبیق آن با حقوق موضوعه به نتایجی در خور دست یازید.در مباحث اصول عملیه، اخباری ها از این قاعده برای حجیت اصل احتیاط، و ناکار آمدی استناد به دلیل عقلی قبح عقاب بلا بیان برای حجیت اصل برایت استفاده شده است.در این نوشته تلاش بر این است که کاربرد این قاعده در اصول فقه و میزان کارآمدی آن در حقوق بررسی، وبه مسایلی که دانشمندان هر فن بدان پرداخته اند اشاره شود.

اضافه کردن نظر

کد امنیتی تازه کردن

حق گستر

پایگاه حقوقی حق گستر از سال 1389 فعالیت خود را آغاز کرده است. هدف از تاسیس و راه اندازی این پایگاه حقوقی ایجاد محیطی علمی و مناسب جهت نشر رایگان مقالات و مطالب حقوقی دانشجویان و اساتید رشته حقوق می باشد. سعی شده در کنار نشر مقالات حقوقی که از اهداف اصلی سایت می باشد سایر نیازهای دانشجویان و اساتید رشته حقوقی نیز برآورده شود. حق گستر آمادگی و توانایی لازم را برای همکاری با کلیه نهادها و ...را در زمینه مسائل حقوقی دارد.

پربحث‌ترین ها